Asoschilar paneli 1: Markaziy Osiyo – foydalanilmagan salohiyatmi yoki e’tibordan chetda qolgan bozor?

“O‘zlashtirilmagan” degan ta’rif bu yerda juda katta ma’noni anglatadi. Aslida, O‘zbekistonni o‘zlashtirilmagan bozor deb bo‘lmaydi. 2018-yilda mamlakatda 24 ta FinTech kompaniyasi faoliyat yuritgan bo‘lsa, 2025-yil sentyabriga kelib ularning soni 103 taga yetdi. Uzum 2025-yilda taxminan 1,5 milliard AQSH dollari qiymatiga baholanib, uning investorlari qatoridan Tencent ham joy oldi. Markaziy bank va Osiyo taraqqiyot banki hamkorligida o‘tkazilgan so‘rov natijalariga ko‘ra, raqamli to‘lovlarni amalga oshirayotgan yoki qabul qilayotgan aholi ulushi 2021-yildagi 39 foizdan 2025-yilda 71 foizga ko‘tarildi. 2025-yil noyabr oyida qabul qilingan Prezident qarori bilan Markaziy bank zimmasiga FinTechni rivojlantirish vazifasi yuklatildi. Shuningdek, FinTech ofisi, Innovatsiyalar markazi va 50 million AQSH dollari miqdoridagi venchur jamg‘armasi tashkil etildi hamda 2030-yilgacha FinTech kompaniyalari sonini 200 taga yetkazish maqsadi belgilandi. Demak, bu o‘zlashtirilmagan bozor emas, balki hali yetarli darajada e’tibor qaratilmagan bozor. Bu esa mutlaqo boshqa va ancha qiziqarli imkoniyatlarni anglatadi. Mazkur sessiyada O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan startap asoschilari biznes yuritish jarayonida duch kelayotgan to‘siqlar, bozorning tarqoqligi hamda xorijdan turib shakllangan tasavvurlarning qaysi jihatlari haqiqatga mos kelmasligini o‘z tajribalari asosida bayon qiladilar. Ushbu panel diplomatik yoxud jimjimador javoblardan yiroq. Bu yerdagi investorlar mintaqaga sarmoya kiritgan, yo'qotishlarga uchragan va muvaffaqiyatli chiqishlarni qo'llab-quvvatlagan mutaxassislardir. Ular hali to‘liq o‘zlashtirilmagan bozor bilan tarkibiy jihatdan investitsiya kiritishga yaroqsiz bozor o‘rtasidagi farqni yaxshi biladi. Markaziy Osiyoning qaysi hududlari qanday toifaga kirishini aniq tushunishadi. Tinglovchilar navbatdagi kapital to'lqini kelib tushishidan oldin ekotizim qanday bosqichni bosib o'tishi kerakligi va agar ish bugun boshlansa, bu qancha vaqt olishi haqida aniq tasavvurga ega bo'lib qaytadilar: Markaziy Osiyo global venchur xaritasining qaysi pog'onasida turgani va natijaga erishish uchun qanday o'zgarishlar zarurligiga ochiq baho berish; Navbatdagi bosqichdagi xalqaro kapitalni jalb qiluvchi aniq tuzilmaviy o'zgarishlar — tartibga solish, infratuzilma va kadrlar salohiyati; Qaysi sektorlar va bozorlar hoziroq tayyor, qaysilari esa yana ikki sikl vaqtni talab etadi?